Potas – jak działa i kiedy warto go suplementować?

Potas jest głównym kationem wewnątrzkomórkowym, który odpowiada m.in. za prawidłową pracę mięśni – w tym serca. Nawet niewielkie zaburzenia gospodarki potasowej mogą prowadzić do konsekwencji zdrowotnych. Dowiedz się, jaki ma wpływ potas na skurcze mięśni i serca oraz kiedy trzeba włączyć suplementację tego pierwiastka.

Jeśli coraz częściej odczuwasz skurcze mięśni, musisz przyjrzeć się swojej diecie w kontekście dostarczania źródeł potasu. Jest to pierwiastek, którego niedostateczna ilość w organizmie, może skutkować tymi uciążliwymi objawami. Jeśli dostarczasz go za mało – po konsultacji z lekarzem – możesz włączyć suplementację tego pierwiastka, przyjmując leki bez recepty zawierające np. potas w formie wodoroasparaginianów, które są znacznie lepiej tolerowane i wchłaniane niż formy nieorganiczne¹.

Potas i jego wpływ na organizm

Potas to jeden z głównych pierwiastków mineralnych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Odpowiada m.in. za utrzymanie prawidłowej pracy układu nerwowego i mięśni (w tym serca), regulację ciśnienia tętniczego oraz równowagę wodno-elektrolitową. Uczestniczy też w wielu procesach metabolicznych – bierze udział w reakcjach enzymatycznych, syntezie białek i utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej².

Dlaczego powstają skurcze mięśni?

Zdolność mięśni do kurczenia się jest zjawiskiem całkowicie naturalnym i niezbędnym do życia – to właśnie dzięki temu mechanizmowi możesz się poruszać, oddychać czy utrzymywać prawidłową postawę ciała. Każdy ruch jest efektem skurczu, który powstaje w wyniku impulsów nerwowych przekazywanych z mózgu do włókien mięśniowych.

Gdy ten fizjologiczny proces wymyka się spod kontroli, może powodować bolesne skurcze, czyli nagłe, mimowolne i silne napięcie mięśnia lub grupy mięśni, które nie ustępuje mimo braku polecenia z układu nerwowego. Przyczyn patologicznych skurczów mięśni może być wiele. U osób zdrowych pojawiają się często po intensywnym wysiłku fizycznym, w wyniku odwodnienia lub utraty elektrolitów, w tym m.in. potasu³.

Potas a praca serca – jaki jest związek?

W każdej komórce serca występuje różnica ładunków między wnętrzem a otoczeniem – tzw. potencjał spoczynkowy. Jego zmiany (depolaryzacja i repolaryzacja) umożliwiają naprzemienne kurczenie się i rozkurczanie mięśnia. W tym procesie uczestniczą jony sodu, potasu i wapnia. Odpowiedni poziom tych pierwiastków przyczynia się zatem do utrzymania prawidłowej pracy serca⁴.

Jakie są konsekwencje zbyt małej ilości potasu dla pracy serca?

Prawidłowe stężenie potasu w surowicy warunkuje właściwe przewodzenie impulsów elektrycznych i utrzymanie prawidłowego rytmu serca.

Zbyt niskie stężenie potasu prowadzi do hiperpolaryzacji błony komórkowej, czyli zwiększenia jej potencjału spoczynkowego. W praktyce oznacza to, że komórki serca stają się bardziej pobudliwe, a czas repolaryzacji – czyli „odpoczynku” komórki po skurczu – się wydłuża. W efekcie może dojść do zaburzeń automatyzmu serca (pojawienia się dodatkowych pobudzeń), napadowych częstoskurczów oraz do migotania komór, stanowiącego zagrożenie życia⁵.

Jakie są normy potasu we krwi i kiedy występuje niedobór?

Prawidłowy poziom potasu w surowicy krwi wynosi 3,5-5,5 mmol/l. Zakres prawidłowego stężenia potasu we krwi może się nieco różnić w zależności od laboratorium. Niedobór potasu, czyli hipokaliemia, rozpoznawany jest w sytuacji, gdy stężenie tego pierwiastka we krwi spada poniżej 3,5 mmol/l. W zależności od wartości można wyróżnić kilka stopni nasilenia⁶:

• łagodna hipokaliemia – gdy poziom potasu wynosi od 3,1 do 3,5 mmol/l,
• umiarkowana hipokaliemia – gdy stężenie mieści się w granicach 2,5–3,0 mmol/l,
• ciężka hipokaliemia – gdy poziom potasu spada poniżej 2,5 mmol/l.

Ile potasu należy spożywać, by utrzymać poziom w normie?

Według zaleceń, dorośli – zarówno kobiety, jak i mężczyźni – powinni dostarczać organizmowi około 3500 mg potasu dziennie. Taki sam poziom przyjęto dla kobiet w ciąży, natomiast kobiety karmiące piersią potrzebują tego pierwiastka nieco więcej – około 4000 mg na dobę (ze względu na obecność potasu w mleku matki)².

Brak potasu – objawy niedoboru, na które należy zwrócić uwagę

Łagodny niedobór potasu często przebiega bez wyraźnych dolegliwości, dlatego łatwo go przeoczyć. Pierwsze sygnały ostrzegawcze pojawiają się zwykle wtedy, gdy stężenie potasu spada poniżej 3,1 mmol/l. Do najczęstszych symptomów należą: uczucie ogólnego osłabienia, zmęczenie, zaparcia, bolesne skurcze mięśni oraz kołatanie serca.

Wraz ze spadkiem poziomu potasu objawy mogą się nasilać. Umiarkowana lub szybko postępująca hipokaliemia zwiększa ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca, znacznego osłabienia siły mięśni, a nawet problemów z oddawaniem moczu, wynikających z osłabienia mięśni pęcherza. Zdarzają się także objawy neurologiczne – uczucie mrowienia, drętwienia, pieczenia skóry, nadmierna pobudliwość nerwowa lub przeciwnie – apatia i spadek energii⁶.

Kiedy warto suplementować potas?

Zapotrzebowanie na potas może wzrastać w pewnych sytuacjach, np. podczas upałów, intensywnego wysiłku fizycznego czy stosowania leków moczopędnych, które zwiększają jego wydalanie z moczem¹. Nie zaleca się jednak samodzielnego przyjmowania preparatów potasu. Każdy niepokojący sygnał, który może świadczyć o niedoborze tego pierwiastka, powinien skłonić Cię do wizyty u lekarza. Pamiętaj, że hipokaliemia może powodować poważne konsekwencje dla zdrowia i pracy mięśnia sercowego. Jej ciężka postać stanowi stan zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej⁶.

Najczęściej zadawane pytania

1.    Jak wygląda diagnostyka niedoboru potasu?

Niedobór potasu rozpoznaje się przede wszystkim na podstawie wywiadu lekarskiego i obserwacji objawów oraz poprzez oznaczenie stężenia potasu we krwi. Jeśli lekarz stwierdzi niedobór, ale jego przyczyna nie jest oczywista, może zlecić dodatkowe badania, które pozwolą ustalić źródło problemu. Często pomocne jest również oznaczenie poziomu magnezu, ponieważ zbyt małe stężenie tego pierwiastka często jest skorelowane z niedoborem potasu⁶.

2.    Jak przebiega leczenie niedoboru potasu?

Leczenie hipokaliemii polega na uzupełnianiu niedoboru potasu i eliminowaniu przyczyny jego spadku. W łagodnych przypadkach, gdy nie występują objawy niedoboru, zwykle wystarcza zwiększenie spożycia produktów bogatych w potas. Niekiedy lekarz może zalecić uzupełnienie niedoboru poprzez stosowanie preparatów potasu w formie tabletek. Ciężką hipokaliemię leczy się w szpitalu, podając potas dożylnie i monitorując jego poziom we krwi⁶.

3.    Jakie są przyczyny niedoboru potasu?

Niedobór potasu najczęściej wynika z niewystarczającego spożycia lub nadmiernej utraty tego pierwiastka. Do zwiększonego wydalania potasu może dojść przez nerki (m.in. wskutek stosowania niektórych leków, zaburzeń hormonalnych czy chorób nerek), przez przewód pokarmowy (np. w wyniku biegunki, wymiotów czy nadużywania środków przeczyszczających) lub przez skórę (w wyniku obfitego pocenia się czy oparzeń). Niedobory mogą też występować u osób przewlekle niedożywionych, m.in. zmagających się z anoreksją czy alkoholizmem⁶.

Źródła:

1. Iskra M., Krasińska B., & Tykarski A. (2013). Magnesium — physiological role, clinical importance of deficiency in hypertension and related diseases, and possibility of supplementation in the human body. Arterial Hypertension, 17(6), 447–459. https://doi.org/10.5603/ah.38318
2. Wnęk D., Potas – rola w organizmie, wpływ na zdrowie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/73851,potas-rola-w-organizmie-wplyw-na-zdrowie [Dostęp online: 17.10.2025]
3. Bartoszek K., Skurcze, kurcze i sztywność mięśni: przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/152437,skurcze-kurcze-i-sztywnosc-miesni-przyczyny-objawy-i-leczenie [Dostęp online: 17.10.2025]
4. Boboryk D., Układ krążenia – cykl pracy i budowa serca, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/choroby-ukladu-krazenia/choroby/165491,fizjologia-serca  [Dostęp online: 17.10.2025]
5. Uruski, P., & Tykarski, A. (2009). Znaczenie i zasady kontroli gospodarki potasowej w chorobach sercowo-naczyniowych. In Forum Medycyny Rodzinnej (Vol. 3, No. 1, pp. 49-60).
6. Drabczyk R., Niedobór potasu (hipokaliemia): przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/175881,niedobor-potasu-hipokaliemia-przyczyny-objawy-i-leczenie  [Dostęp online: 17.10.2025]