Potas jest pierwiastkiem niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jednak jego znaczenie dla zdrowia układu sercowo-naczyniowego, zwłaszcza dla serca, jest często niedoceniane. Tymczasem ten składnik odżywczy jest niezastąpionym sprzymierzeńcem regulacji ciśnienia krwi i pracy mięśnia sercowego. Jaką rolę odgrywa, że jest tak ważny? Jakie jest zapotrzebowanie organizmu na potas? Dowiedz się więcej.
Jaka jest rola potasu w prawidłowej pracy serca?
Potas to składnik mineralny, który odgrywa istotną rolę w prawidłowej pracy mięśnia sercowego1. Organ ten składa się z komórek mięśniowych zwanych kardiomiocytami, które są odpowiedzialne za jego skurcze2. Wśród nich wyróżnia się komórki tworzące układ bodźco-przewodzący serca. To one wytwarzają i przewodzą impulsy elektryczne, które rytmicznie pobudzają mięsień sercowy do pracy. Prawidłowe funkcjonowanie tego układu wymaga stabilnego stężenia podstawowych elektrolitów, w tym potasu, sodu, magnezu i wapnia2.
Potas odpowiada za regulowanie przepływu jonów przez błony komórkowe kardiomiocytów, co umożliwia powtarzające się depolaryzacje i generowanie impulsów elektrycznych. Niedobór potasu, czyli hipokaliemia, prowadzi do nadmiernej aktywności układu bodźco-przewodzącego. W efekcie impulsy powstają zbyt często, zbyt szybko i przewodzą się ze zbyt dużą prędkością. Początkowo może to objawiać się arytmią i przyspieszeniem pracy serca (tachykardią), a w dalszej kolejności wywołać inne zaburzenia rytmu serca, np. dodatkowe pojedyncze skurcze, trzepotanie i migotanie komór lub częstoskurcze komorowe i zatrzymanie krążenia2.
Badania wskazują, że nawet umiarkowana hipokaliemia lub stężenie potasu na „dolnej granicy normy” (3,5–3,7 mmol/l) zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych powikłań sercowych, szczególnie u osób z nadciśnieniem tętniczym, migotaniem przedsionków lub niewydolnością serca2. Dlatego utrzymanie prawidłowego stężenia potasu we krwi jest niezwykle ważne dla stabilnej i bezpiecznej pracy mięśnia sercowego.
Jak niedobór potasu wpływa na zdrowie układu sercowo-naczyniowego?
Niski poziom potasu w organizmie zwiększa podatność na szereg problemów zdrowotnych, głównie związanych z sercem i naczyniami krwionośnymi. Może prowadzić nie tylko do osłabienia mięśni i zaburzeń rytmu serca. Pierwiastek ten ma też działanie hipotensyjne, czyli zmniejsza ciśnienie tętnicze zarówno u osób zdrowych, jak i z nadciśnieniem tętniczym3,4. Okazuje się, że niski poziom potasu we krwi utrudnia wyrównanie wartości ciśnienia tętniczego za pomocą leków stosowanych w nadciśnieniu tętniczym2.
Ponadto pierwiastek ten działa antagonistycznie do sodu. Wspomaga wydalanie tego składnika mineralnego przez nerki, dzięki czemu łatwiej można utrzymać w normie ciśnienie krwi i odpowiedni poziom płynów w organizmie3,4. Zbyt niskie stężenie potasu w surowicy krwi zwiększa również ryzyko rozwój miażdżycy oraz udaru niedokrwiennego mózgu4.
Ile potasu dziennie potrzebuje człowiek?
Zalecane dzienne spożycie potasu dla dorosłych, niezależnie od płci i wieku, wynosi 3500 mg. U kobiet w ciąży poziom ten jest taki sam jak u pozostałych kobiet. Natomiast w przypadku matek karmiących uwzględnia się ilość tego pierwiastka znajdującą się w wydzielanym mleku, dlatego zapotrzebowanie na potas jest wyższe i wynosi 4000 mg na dobę5.
Kto powinien zwiększyć podaż potasu?
Osoby ze stwierdzoną hipokaliemią powinny zwiększyć jego podaż poza dietą. Suplementacja może być wskazana u osób starszych, cierpiących na nadciśnienie tętnicze, przewlekłą niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca, a także u pacjentów przyjmujących leki moczopędne, które powodują wzmożone wydalanie potasu z moczem4.
Potas jest jednym z najważniejszych pierwiastków zmniejszających ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, więc u chorych lub osób znajdujących się w grupie ryzyka, należy zwiększyć podaż tego składnika4. Jest to ważne również dla utrzymania równowagi ciśnienia tętniczego oraz zmniejszenia ryzyka udaru3.
Warto też pamiętać, że zapotrzebowanie organizmu na potas zależy od różnych czynników środowiskowych. Jest ono większe podczas przebywania w gorącym klimacie, uprawiania intensywnego sportu1 lub u osób, które powinny ograniczyć spożycie soli w diecie, ale tego nie robią4.
Jakie jest znaczenie magnezu przy niedoborach potasu?
Niedobór potasu, który źle wpływa na pracę serca, może być dodatkowo nasilany przez niedobór magnezu, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących długotrwale leki moczopędne. Hipomagnezemia zwiększa utratę potasu i utrudnia wyrównanie hipokaliemii, ponieważ prawidłowe funkcjonowanie pompy sodowo-potasowej wymaga obecności jonów magnezu4.
W sytuacjach, gdy hipokaliemia jest trudna do opanowania, istotne jest oznaczenie również poziomu magnezu. Gdy zostanie stwierdzoney jego niedobór lub deficyt zarówno w okresie zwiększonego zapotrzebowania, jak i w przypadku niewystarczającej podaży, zalecana jest odpowiednia suplementacja potasu razem z magnezem4.
Najczęściej zadawane pytania
1. Jakie są naturalne źródła potasu w diecie?
Żywność bogata w potas to przede wszystkim suszone owoce, orzechy, nasiona roślin strączkowych, świeże owoce i warzywa oraz czekolada i kakao. Mniejsze ilości tego pierwiastka znajdują się w mięsie i produktach zbożowych1.
2. Jakie są objawy nadmiaru potasu?
Hiperkaliemia, czyli zbyt wysokie stężenie potasu we krwi (powyżej 5,5 mmol/l) powoduje ogólne osłabienie organizmu i siły mięśni, a nawet ich porażenie (zwłaszcza kończyn dolnych). Czasami chory może narzekać na duszność, szybkie męczenie się spowodowane osłabieniem mięśni oddechowych i mieć wolne tętno (bradykardia) lub zaburzenia czucia (tzw. parestezje). Ciężka hiperkaliemia przy szybkim wzroście stężenia potasu we krwi w skrajnych przypadkach może być przyczyną zatrzymania pracy serca i nagłego zgonu6.
3. Czy Magnokal można brać przy chorobach serca?
Tak, ponieważ Magnokal można przyjmować wspomagająco przy leczeniu chorób układu krążenia i mięśnia sercowego, niemiarowości i nadpobudliwości serca oraz w rekonwalescencji pozawałowej. Jest to lek o sprawdzonym i potwierdzonym badaniami działaniu, który uzupełnia magnez i potas oraz zapobiega ich deficytom zarówno w okresie zwiększonego zapotrzebowania, jak i w przypadku niewystarczającej podaży7.
Bibliografia:
1. Wnęk D., Potas – rola w organizmie, wpływ na zdrowie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2024, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/73851,potas-rola-w-organizmie-wplyw-na-zdrowie (dostęp: 04.03.2026).
2. Wełnicki M., Potas dobry dla serca, Pacjent i lekarz, 2023, witryna internetowa: https://pacjentilekarz.pl/potas-dobry-dla-serca/ (dostęp: 04.03.2026).
3. Uruski P., Tykarski A., Znaczenie i zasady kontroli gospodarki potasowej w chorobach sercowo-naczyniowych, Forum Medycyny Rodzinnej 2009, tom 3, nr 1, 49–60.
4. Mączyńska J., Dąbrowski R., Potas i magnez – sztuka suplementacji, Medycyna po Dyplomie, witryna internetowa: https://podyplomie.pl/medycyna/31628,potas-i-magnez-sztuka-suplementacji (dostęp: 04.03.2026).
5. Rychlik E., Stoś K., Woźniak A., Mojska H. (red.), Normy żywienia dla populacji Polski, 2024: 313-318.
6. Drabczyk R., Nadmiar potasu (hiperkaliemia): przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2024, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/175883,nadmiar-potasu-hiperkaliemia-przyczyny-objawy-i-leczenie (dostęp: 04.03.2026).
7. Witryna internetowa: https://magnokal.pl/produkt/magnokal/ (dostęp: 04.03.2026).
