Serce to jeden z najważniejszych narządów w organizmie. Pracuje nieprzerwanie przez całe życie, zapewniając transport tlenu i składników odżywczych do wszystkich tkanek. Jest jednak narażone na codzienne obciążenia, w tym przewlekły stres. Na prawidłowe funkcjonowania serca wpływają różne czynniki, w tym odpowiednio zbilansowana dieta dostarczająca do organizmu potas i magnez. Sprawdź, jak te pierwiastki wspierają układ sercowo-naczyniowy.
Jakie jest znaczenie potasu dla zdrowia serca?
Potas to jeden z najważniejszych elektrolitów warunkujących prawidłową pracę serca. Jako główny kation wewnątrzkomórkowy organizmu odpowiada za utrzymanie potencjału błonowego komórek, w tym kardiomiocytów oraz właściwe przewodzenie impulsów nerwowo-mięśniowych1,2.
Trzeba pamiętać, że serce pracuje dzięki precyzyjnie wytwarzanym i przekazywanym impulsom elektrycznym. Potas odgrywa w tym procesie ważną rolę, ponieważ:1,2
- uczestniczy w depolaryzacji i repolaryzacji komórek serca;
- reguluje pobudliwość elektryczną kardiomiocytów;
- umożliwia prawidłowe przewodzenie impulsów w układzie bodźco-przewodzącym.
Dlatego nawet niewielkie spadki jego stężenia mogą zaburzać potencjał błonowy komórek i wpływać na kurczliwość mięśnia sercowego1.
Potas jest również niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tzw. pompy sodowo-potasowej, która m.in. warunkuje stabilność potencjału spoczynkowego i pobudliwość komórek. Mechanizm ten reguluje przepływ jonów sodu na zewnątrz komórki i jonów potasu do jej wnętrza, a także uczestniczy w unormowaniu odpowiedzi komórek na stres metaboliczny1.
Jak magnez wpływa na układ sercowo-naczyniowy?
Magnez jako drugi najważniejszy kation wewnątrzkomórkowy uczestniczy w wielu procesach regulujących pracę serca, naczyń krwionośnych oraz układu nerwowego. Oddziałuje na tzw. oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), która odpowiada za reakcję organizmu na silny stres. Jego odpowiedni poziom pomaga ograniczać nadmierne wydzielanie hormonów stresu, np. kortyzolu, zmniejsza nadreaktywność organizmu na bodźce stresowe, co z kolei pozytywnie wpływa na zdrowie serca i układu krążenia3.
Ponadto działanie magnezu w kontekście wsparcia układu sercowo-naczyniowego obejmuje:4
- obniżanie ciśnienia tętniczego krwi;
- rozszerzanie naczyń krwionośnych;
- stabilizowanie rytmu serca (np. zapobieganie arytmii);
- właściwości przeciwzapalne w obrębie ścian naczyń krwionośnych;
- spowolnienie przewodzenia impulsów elektrycznych.
Jakie są skutki niedoboru potasu i magnezu dla zdrowia serca?
Niedostateczna podaż magnezu i potasu wraz z dietą może zwiększać ryzyko rozwoju miażdżycy, zawału serca, problemów z ciśnieniem krwi i innych powikłań sercowo-naczyniowych, zwłaszcza gdy do tego dochodzi intensywna reakcja na stres5.
Niedobór potasu (hipokaliemia) może prowadzić do poważnych zaburzeń pracy serca, np. arytmii, dodatkowych skurczów i zaburzeń przewodzenia, tachykardii (przyspieszenia pracy serca), a w skrajnych przypadkach do zatrzymania krążenia2,3.
Natomiast deficyt magnezu zwiększa ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, a także może powodować skurcz tętnic wieńcowych, co utrudnia dopływ krwi do mięśnia sercowego. W konsekwencji może dojść do rozwoju choroby niedokrwiennej serca, zaburzeń rytmu serca lub migotania przedsionków. Ponadto nieprawidłowa gospodarka magnezowa ma pośredni wpływ na zdrowie układu sercowo-naczyniowego, ponieważ sprzyja rozwojowi cukrzycy typu 2, która jest jednym z czynników zwiększających ryzyko chorób układu krążenia6,7.
Co jeść, żeby dostarczać do organizmu potas i magnez?
Naturalnym źródłem magnezu w diecie są przede wszystkim produkty pełnoziarniste, zielone warzywa liściaste, pestki dyni i orzechy, np. laskowe. Składnik ten znajduje się także w kakao, gorzkiej czekoladzie, nasionach roślin strączkowych, kaszach (np. gryczanej), otrębach pszennych i owsianych5.
Potas można znaleźć w wielu produktach spożywczych spożywanych na co dzień. Znajduje się w warzywach i owocach, zwłaszcza w pomidorach, ziemniakach, bananach, awokado oraz roślinach strączkowych. Jego dobrym źródłem są również orzechy i nasiona, suszone owoce oraz kakao i czekolada8.
W profilaktyce chorób układu sercowo-naczyniowego często rekomenduje się dietę DASH, która skupia się na dużym spożyciu warzyw i owoców (300-400 g dziennie), produktów pełnoziarnistych oraz ograniczeniu tłuszczów nasyconych. Taki sposób żywienia pomaga dostarczać organizmowi odpowiednie ilości cennych składników odżywczych, w tym potasu i magnezu5.
Utrzymanie odpowiedniego stężenia magnezu i potasu w organizmie jest istotnym elementem profilaktyki nie tylko zdrowia serca i układu krążenia, ale także cennym wsparciem dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego.
Najczęściej zadawane pytania
1. Ile wynosi i kiedy wzrasta zapotrzebowanie na magnez?
Dobowe zapotrzebowanie na magnez wynosi około 300-400 mg dla osób dorosłych. Ilość ta wzrasta m.in. podczas długotrwałego stresu, aktywności fizycznej, ciąży i karmienia piersią5.
2. Jakie jest dzienne zapotrzebowanie na potas?
Dzienne zapotrzebowanie na potas u osób dorosłych wynosi 3500 mg i jest takie samo zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn. Tę samą normę przyjęto również dla kobiet w ciąży. Większe zapotrzebowanie dotyczy natomiast kobiet karmiących piersią, ponieważ część potasu jest przekazywana dziecku wraz z mlekiem matki. W ich przypadku zalecana ilość tego składnika wzrasta do 4000 mg na dobę8.
3. Jakie jest wspólne znaczenie magnezu i potasu dla zdrowia układu sercowo-naczyniowego?
Prawidłowe działanie potasu jest ściśle powiązane z poziomem magnezu, dlatego utrzymanie ich odpowiedniego stężenia ma znaczenie m.in. dla zdrowia serca. Magnez to pierwiastek warunkuje prawidłową aktywność pompy sodowo-potasowej, wspiera procesy enzymatyczne związane z transportem jonów oraz pomaga w skutecznym wyrównywaniu niedoborów potasu. Dlatego jednoczesny niedobór magnezu i potasu może nasilać zaburzenia elektrolitowe i zwiększać ryzyko niestabilności rytmu serca, zwłaszcza u osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego1.
Bibliografia
1. Surma S. i in., Potas jako kluczowy element prewencji objawowych zaburzeń rytmu i skurczów mięśni – rola magnezu i witaminy B6 w warunkowaniu skuteczności terapii, Świat medycyny i farmacji, marzec 2026: 40-47.
2. Wełnicki M., Potas dobry dla serca, Pacjent i lekarz: https://pacjentilekarz.pl/potas-dobry-dla-serca/ (dostęp: 27.04.2026).
3. Kucia K, Znaczenie magnezu w regulacji stresu i terapii depresji – przegląd literatury, Świat medycyny i farmacji, listopad 2014: 60-64.
4. Kajdas A., Magnez w profilaktyce sercowo-naczyniowej, Po Dyplomie: https://podyplomie.pl/mniejznaczywiecej/posts/1594.magnez-w-profilaktyce-sercowo-naczyniowej (dostęp: 27.04.2026).
5. Iskra M. i in., Magnez – rola fizjologiczna, znaczenie kliniczne niedoboru w nadciśnieniu tętniczym i jego powikłaniach oraz możliwości uzupełniania w organizmie człowieka, Nadciśnienie tętnicze 2013, tom 17, nr 6: 447-459.
6. Lebiedowska, A., Znaczenie magnezu w diecie w odniesieniu do najnowszych wytycznych żywieniowych, Food Science, 2019: 59-64.
7. Drabczyk R., Niedobór magnezu (hipomagnezemia) – objawy, przyczyny i leczenie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2022, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/176012,niedobor-magnezu-hipomagnezemia-objawy-przyczyny-i-leczenie (dostęp: 27.04. 2026).
8. Wnęk D., Potas – rola w organizmie, wpływ na zdrowie, Medycyna praktyczna dla pacjentów: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/73851,potas-rola-w-organizmie-wplyw-na-zdrowie (dostęp: 27.04.2026).
