Kontrola ciśnienia tętniczego powinna zacząć się na długo przed pojawieniem się objawów nadciśnienia, ponieważ aż 1 na 3 osoby dorosłe na całym świecie zmaga się z tą chorobą. Jednym z cichych filarów tej regulacji są magnez i potas. Utrzymanie w normie stężenia tych pierwiastków w organizmie jest bardzo ważne dla zdrowia układu sercowo-naczyniowego. Zobacz, jak magnez i potas wpływają na ciśnienie krwi.
Jaka jest rola magnezu w regulacji ciśnienia krwi?
Magnez wpływa na śródbłonek naczyń oraz na mięśnie gładkie ich ścian, co bezpośrednio przekłada się na napięcie naczyń oraz opór obwodowy i odgrywa istotną rolę w kontrolowaniu ciśnienia tętniczego. Jednym z podstawowych mechanizmów działania tego pierwiastka jest regulacja zdolności naczyń do rozszerzania się1.
Magnez:1
- zwiększa produkcję tlenku azotu (NO), który odpowiada za rozkurcz naczyń;
- wspiera prawidłową funkcję śródbłonka, poprawiając jego właściwości rozszerzające naczynia krwionośne;
- ogranicza produkcję peptydów obkurczających naczynia, np. endoteliny.
Niedobór magnezu zaburza te procesy. Śródbłonek produkuje mniej substancji rozszerzających naczynia, a więcej tych powodujących ich skurcz, co prowadzi do wzrostu ciśnienia krwi1.
Związek magnezu i wapnia a ciśnienie krwi
Magnez działa też jako naturalny antagonista wapnia, który odpowiada za skurcz mięśni gładkich. Oznacza to, że ogranicza napływ wapnia do komórek mięśniowych naczyń, hamuje jego uwalnianie z magazynów wewnątrzkomórkowych oraz zmniejsza nadmierną kurczliwość naczyń1. Dzięki temu magnez pomaga utrzymać prawidłowe napięcie ścian naczyń i zapobiega ich nadmiernemu zwężeniu. Przy jego niedoborze dochodzi do przewagi działania wapnia, co skutkuje wzrostem oporu obwodowego i podwyższeniem ciśnienia tętniczego1,2.
Jak potas wpływa na ciśnienie tętnicze?
Odpowiednie stężenie potasu we krwi działa ochronnie na układ sercowo-naczyniowy, a jego zwiększona podaż może przyczyniać się do obniżenia ciśnienia krwi u osób zdrowych oraz pacjentów z nadciśnieniem. Suplementacja potasu w ilości około 60–120 mmol dziennie może obniżyć ciśnienie skurczowe o ok. 6–7 mm Hg oraz zmniejszyć ciśnienie rozkurczowe o ok. 3-4 mm Hg, zwłaszcza u chorujących na nadciśnienie3.
Wpływ potasu na regulację ciśnienia tętniczego wynika z kilku istotnych mechanizmów. Należą do nich:3
- działanie natriuretyczne – zwiększa wydalanie sodu i wody przez nerki, co prowadzi do zmniejszenia objętości krwi i obniżenia ciśnienia;
- regulacja układu współczulnego – pomaga ograniczyć jego nadmierną aktywność, co ma znaczenie w krótkookresowej regulacji ciśnienia tętniczego;
- hamowanie układu renina–angiotensyna–aldosteron (RAA) – zmniejsza aktywność jednego z głównych systemów odpowiedzialnych za wzrost ciśnienia tętniczego.
Znaczenie poziomu potasu i sodu w regulacji ciśnienia krwi
Wpływ na ciśnienie krwi ma również ilość potasu względem ilości sodu. Zachwianie tej równowagi, do czego może dojść np. przy wysokim spożyciu sodu w diecie i niskiej podaży potasu, prowadzi do wzrostu napięcia naczyń i zwiększenia oporu obwodowego. To sprzyja rozwojowi nadciśnienia tętniczego. Dlatego dieta uwzględniająca naturalne produkty bogate w potas i ograniczająca spożycie sodu wiąże się z niższym ryzykiem nadciśnienia, podczas gdy żywność wysoko przetworzona zaburza prawidłową proporcję tych pierwiastków3.
Jakie są skutki niedoboru magnezu i potasu dla układu krążenia?
Zarówno krótkotrwały, jak i przewlekły niedobór magnezu i potasu może negatywnie wpływać na układ krążenia. Przykładowo krótkoterminowy niedobór magnezu powoduje przejściowe skurcze naczyń i wahania ciśnienia2. Natomiast zbyt mała podaż tego pierwiastka w perspektywie długoterminowej zwiększa ryzyko nadciśnienia, miażdżycy oraz stanów zapalnych naczyń1,2. Dodatkowo hipomagnezemia prowadzi do dysfunkcji śródbłonka oraz zwiększa reaktywność naczyń na czynniki obkurczające, co skutkuje problemami w skutecznym leczeniu nadciśnienia1.
Z kolei zbyt mała podaż potasu zwiększa się opór naczyń krwionośnych oraz prowadzi do zatrzymywania w organizmie sodu i wody, co sprzyja wzrostowi ciśnienia. Niedostateczne spożycie tego pierwiastka sprawia, że trudniejsze staje się kontrolowanie nadciśnienia nawet przy leczeniu farmakologicznym4,5. Długotrwały niedobór potasu (hipokaliemia) może zwiększać ryzyko zmian miażdżycowych, podnosić prawdopodobieństwo udaru mózgu6 oraz prowadzić do arytmii i innych zaburzeń rytmu serca 4.
Utrzymanie odpowiedniego stężenia magnezu i potasu w organizmie jest ważnym elementem profilaktyki i wspomagania leczenia nadciśnienia tętniczego. Jeśli zbilansowana dieta lub suplementacja nie są w stanie pokryć zapotrzebowania organizmu na te składniki, wskazane może być stosowanie leków, które dają podwójne wsparcie, uzupełniając jednoczenie niedobór magnezu i potasu.
Najczęściej zadawane pytania
1. Jakie są objawy niedoboru magnezu i potasu w organizmie?
Na jednoczesny niedobór magnezu i potasu wskazują m.in. zaburzenia rytmu serca (np. arytmia), osłabienie mięśni, szybsze męczenie się i spadek wydolności fizycznej, mrowienie lub drętwienie kończyn, problemy z koncentracją i skupieniem oraz brak energii, apatia i obniżony nastrój. Objawy te mogą narastać stopniowo7,8.
2. Jakie jest prawidłowe stężenie potasu i magnezu we krwi?
Prawidłowe stężenie magnezu w surowicy krwi wynosi 0,65-1,2 mmol/l8, natomiast dla potasu jest to wartość 3,5-5,2 mmol/l7.
3. Dlaczego niedobór magnezu często współistnieje z niedoborem potasu?
Niedobór magnezu często prowadzi do wtórnego niedoboru potasu, ponieważ wpływa na mechanizmy odpowiedzialne za jego zatrzymywanie w organizmie. Przy niskim poziomie magnezu dochodzi do zwiększonej aktywności kanałów ROMK w nerkach, co skutkuje nasilonym wydalaniem potasu z moczem6. Dodatkowo magnez jest niezbędny do prawidłowego działania pompy sodowo-potasowej, która reguluje równowagę gospodarki wodno-elektrolitowej 9. Dlatego bez uzupełnienia magnezu wyrównanie niedoboru potasu może być utrudnione.
Bibliografia
1. Olszewski W., Głuszek J., Rola magnezu w nadciśnieniu tętniczym, Nadciśnienie tętnicze 2007, vol. 11, no 6: 536-544.
2. Kajdas A., Niedobór magnezu a nadciśnienie, 2025, witryna internetowa: https://podyplomie.pl/mniejznaczywiecej/posts/1591.niedobor-magnezu-a-nadcisnienie (dostęp: 27.04.2026).
3. Krasińska B. i in., Potas a nadciśnienie tętnicze – patofizjologia, implikacje terapeutyczne, Nadciśnienie Tętnicze 2013, vol. 17, no 5: 393-404.
4. Wełnicki M., Potas dobry dla serca, Pacjent i lekarz, 2023, witryna internetowa: https://pacjentilekarz.pl/potas-dobry-dla-serca/ (dostęp: 27.04.2026).
5. Uruski P., Tykarski A., Znaczenie i zasady kontroli gospodarki potasowej w chorobach sercowo-naczyniowych, Forum Medycyny Rodzinnej 2009, tom 3, nr 1: 49-60.
6. Chou- Long Huang. Mechanism of hypokalemia in magensium deficiency. J Am Soc Nephrol 2007 Oct;18(10).
7. Drabarczyk R., Niedobór potasu (hipokaliemia): przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2024, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/175881,niedobor-potasu-hipokaliemia-przyczyny-objawy-i-leczenie (dostęp: 27.04.2026).
8. Drabarczyk R., Niedobór magnezu (hipomagnezemia) – objawy, przyczyny i leczenie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2022, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/176012,niedobor-magnezu-hipomagnezemia-objawy-przyczyny-i-leczenie (dostęp: 27.04.2026).
9. Mączyńska J., Dąbrowski R., Potas i magnez – sztuka suplementacji, Medycyna po Dyplomie, witryna internetowa: https://podyplomie.pl/medycyna/31628,potas-i-magnez-sztuka-suplementacji (dostęp: 27.04.2026).
