Potas jest pierwiastkiem niezbędnym dla wielu procesów fizjologicznych. Jest potrzebny m.in. do prawidłowego funkcjonowania komórek, nerwów i mięśni ludzkiego ciała. Niestety stany niedoboru występują częściej niż nadmiaru potasu, a ich skutki obejmują nie tylko problemy ze strony układu nerwowego. Zobacz, co warto wiedzieć na ten temat i sprawdź, jak zadbać o prawidłowy poziom tego składnika mineralnego w organizmie.
Jaka jest rola potasu dla układu nerwowego?
Potas stanowi podstawowy kation wewnątrzkomórkowy organizmu i odpowiada za utrzymanie różnicy stężeń między wnętrzem komórki a środowiskiem zewnętrznym. Ta różnica jest niezbędna do powstawania spoczynkowego potencjału błonowego, który umożliwia zachowanie prawidłowej pobudliwości komórek nerwowych oraz sprawne przewodnictwo impulsów nerwowych1,2.
Utrzymanie odpowiedniego poziomu potasu ma bezpośredni wpływ na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe. Ułatwia proces przekazywania impulsów nerwowych do mięśni i ich prawidłowe skurcze, w tym te regulujące pracę serca. Odpowiedni poziom potasu sprzyja sprawnej komunikacji między nerwami i mięśniami, reguluje też dystrybucję płynów. Zaburzenia jego stężenia mogą prowadzić do zmian w funkcjonowaniu układu nerwowego, w tym do osłabienia przewodnictwa nerwowego2.
Co odpowiada za utrzymanie prawidłowego stężenia potasu w organizmie?
Równowaga gospodarki potasowej utrzymywana jest dzięki złożonym mechanizmom regulacyjnym. Aktywnie uczestniczą w nich nerki, przewód pokarmowy, czynniki hormonalne i metaboliczne, np. insulina, aldosteron oraz receptory części współczulnego układu nerwowego3.
Całkowita zawartość tego pierwiastka w organizmie dorosłego człowieka wynosi około 4000 mmol, z czego jedynie około 2% znajduje się w przestrzeni pozakomórkowej, a pozostała część zlokalizowana jest wewnątrz komórek Taki układ stężeń jest ściśle kontrolowany przez organizm i pozostaje względnie stabilny mimo zmiennej podaży tego pierwiastka w diecie1.
Czym jest niedobór potasu (hipokaliemia)?
Hipokaliemia to stan, w którym stężenie potasu w surowicy krwi spada poniżej wartości uznawanych za prawidłowe, czyli najczęściej poniżej 3,5 mmol/l. W warunkach fizjologicznych poziom potasu w osoczu utrzymuje się w wąskim zakresie około 3,5–5,5 mmol/l4. Jest to istotne dla stabilności wielu procesów elektrofizjologicznych, w tym prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego3.
Biorąc pod uwagę niski poziom potasu we krwi, można wyróżnić:3
- hipokaliemię łagodną przy stężeniu poniżej 3,5 mmol/l;
- hipokaliemię umiarkowaną przy stężeniu od 2,5 do 3,0 mmol/l;
- hipokaliemię ciężką przy stężeniu poniżej 2,5 mmol/l.
Hipokaliemia jest jednym z najczęściej obserwowanych zaburzeń elektrolitowych w praktyce klinicznej, występującym zarówno u pacjentów hospitalizowanych, jak i ambulatoryjnych. Jej rozpoznanie wymaga potwierdzenia wyników w co najmniej dwóch oznaczeniach laboratoryjnych3.
Jakie są skutki niedoboru potasu?
Obraz kliniczny hipokaliemii jest zróżnicowany i zależy zarówno od stopnia obniżenia stężenia potasu, jak i dynamiki jego spadku. W łagodnych przypadkach niedobór może przebiegać bezobjawowo, natomiast przy bardziej nasilonym lub szybko rozwijającym się deficycie mogą występować poważne objawy, m.in.:5,6
- problemy z układem mięśniowym, w tym osłabienie siły mięśniowej, odczuwanie większego zmęczenia oraz skurcze;
- zaburzenia czynności elektrycznej mięśnia sercowego (kołatanie serca, nierówny rytm);
- zaparcia;
- trudności w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia krwi (nadciśnienie);
- upośledzenie funkcji nerek i zatrzymanie moczu.
Z punktu widzenia funkcjonowania układu nerwowego, obniżenie stężenia potasu we krwi prowadzi do zaburzeń potencjału błonowego komórek, co może skutkować nieprawidłową pobudliwością i przewodnictwem nerwowym. Objawia się to m.in. parestezjami (uczuciem mrowienia, drętwienia), nadpobudliwością nerwową, ale także problemami o charakterze ogólnym, np. zaburzeniami koncentracji, sennością lub apatią (spadkiem nastroju)5,6. Warto również zaznaczyć, że niedoborowi potasu często towarzyszy niedobór magnezu, który dodatkowo źle wpływa na funkcjonowanie układu nerwowo-mięśniowego oraz gospodarkę elektrolitową3.
Jak zapobiegać brakom potasu w organizmie?
Utrzymanie prawidłowego stężenia potasu w organizmie człowieka wymaga zachowania równowagi pomiędzy jego podażą, dystrybucją w organizmie oraz wydalaniem. Podstawowym źródłem potasu jest dieta. Największe ilości tego pierwiastka dostarczają suszone owoce, świeże warzywa i owoce, nasiona roślin strączkowych, a także orzechy, kakao i produkty zbożowe. Mniejsze ilości obecne są również w mięsie4.
Zapotrzebowanie na potas nie jest stałe i może ulegać zwiększeniu w określonych warunkach. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji związanych ze wzmożoną utratą elektrolitów, np. podczas intensywnego wysiłku fizycznego oraz przebywania w wysokiej temperaturze otoczenia, kiedy dochodzi do zwiększonej utraty potasu wraz z potem. Istotnym czynnikiem wpływającym na gospodarkę potasową są również leki o działaniu diuretycznym, które nasilają jego wydalanie z moczem4.
U osób ze zwiększonym ryzykiem hipokaliemii może być konieczne zwiększenie podaży potasu. W przypadku niewielkiego zapotrzebowania wystarczająca może być odpowiednio zbilansowana dieta, natomiast przy większych niedoborach konieczne bywa zastosowanie preparatów zawierających potas, stosowanych zgodnie z zaleceniami lekarza6.
Najczęściej zadawane pytania
1. Jaki potas jest najlepiej przyswajalny przez organizm?
Za dobrze przyswajalne uznaje się organiczne sole potasu, np. wodoroasparaginian potasu. Związki te charakteryzują się wysoką biodostępnością (nawet do 100%), co przekłada się na efektywne uzupełnianie niedoborów tego pierwiastka7.
2. Czy da się wyleczyć hipokaliemię?
Tak, bo uzupełnienie niedoboru potasu po rozpoznaniu i przy jednoczesnym kontrolowaniu jego przyczyny, prowadzi do całkowitego wyleczenia hipokaliemii6.
Bibliografia
1. Chamienia A., Gospodarka potasowa – podstawy teoretyczne i codzienna praktyka lekarska, Choroby Serca i Naczyń 2004, tom 1, nr 2, 97-107.
2. Surma S. i in., Potas jako kluczowy element prewencji objawowych zaburzeń rytmu i skurczów mięśni – rola magnezu i witaminy B6 w warunkowaniu skuteczności terapii, Świat medycyny i farmacji, marzec 2026: 40-47.
3. Korzeniowska K. i in., Zaburzenia gospodarki potasowej (część I). Hipokaliemia polekowa – przypadki zarejestrowane przez Regionalny Ośrodek Monitorowania Działań Niepożądanych Leków w Poznaniu, Farmacja Współczesna 2011; 4: 66-72.
4. Wnęk D., Potas – rola w organizmie, wpływ na zdrowie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2024, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/73851,potas-rola-w-organizmie-wplyw-na-zdrowie (dostęp: 06.05.2026).
5. Franek E., Kokot F., Hipokaliemia, Choroby Serca i Naczyń 2006, tom 3, nr 4, 203-206.
6. Drabarczyk R., Niedobór potasu (hipokaliemia): przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2024, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/175881,niedobor-potasu-hipokaliemia-przyczyny-objawy-i-leczenie (dostęp: 06.05.2026).
7. Witryna internetowa: https://magnokal.pl/produkt/magnokal/ (dostęp: 06.05.2026).
